4256.ಪಂಡರಾಪುರದಲ್ಲಿ_ಭಕ್ತ_ಪುಂಡಲೀಕನಿಗಾಗಿಎರೆಡೂ_ಕೈಗಳನ್ನು_ಸೊಂಟದ_ಮೇಲಿಟ್ಟುಕಾದು_ನಿಂತ_ವಿಠಲ.

ಪಂಡರಾಪುರದಲ್ಲಿ_ಭಕ್ತ_ಪುಂಡಲೀಕನಿಗಾಗಿ

ಎರೆಡೂ_ಕೈಗಳನ್ನು_ಸೊಂಟದ_ಮೇಲಿಟ್ಟು

ಕಾದು_ನಿಂತ_ವಿಠಲ.

 ಪಂಢರಪುರದ ವಿಠಲ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಮಹಾಸೇತುವೆ.

   ಪಂಡರಾಪುರದ ವಿಠಲ ರುಕ್ಮಿಣಿಯರ ವಿಗ್ರಹ ನನ್ನ ಕಛೇರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅನಿಲ್ ಪಂಡರಾಪುರದ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಂದಿದ್ದಾರೆ ಅವರಿಗೆ ಅನಂತಾನಂತ ಧನ್ಯವಾದಗಳು.

  ಪುಂಡಲೀಕರು ಪಂಢರಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಠಲನ ಆವಿರ್ಭಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಕರ್ತನಾದ ಪರಮ ಭಕ್ತ.

 ಪಿತೃಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಕ್ತಿಯ ಪರಮೋಚ್ಛ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪುಂಡಲೀಕರ ಸ್ಥಾನ ಅನನ್ಯ.

​ ಪುಂಡಲೀಕರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ತನ್ನ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ದೂಡಿದ್ದರು.

​ ಒಮ್ಮೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಕುಕ್ಕುಟ ಮುನಿ ಎಂಬ ಋಷಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ ಮುಂತಾದ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು ಮಲಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಮುನಿಯ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಶುದ್ಧ ರೂಪ ತಳೆದು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಪುಂಡಲೀಕರು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

 ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ಸೇವೆಯೇ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂಬ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟು ಮರಳಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾತಾ-ಪಿತೃಗಳ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ.

  ​ಪುಂಡಲೀಕನ ಅಪಾರ ಪಿತೃಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು (ವಿಷ್ಣು) ವೈಕುಂಠದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅವನ ಮನೆಗೆ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಾರೆ.

  ​ಭಗವಂತ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಪುಂಡಲೀಕರು ತನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ಕಾಲು ಒತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ,ಭಗವಂತನೇ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸದ ಪುಂಡಲೀಕ ದೇವರಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು (ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ 'ವೀಟ್') ಎಸೆದು, "ನನ್ನ ಸೇವೆ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿರು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

  ​ಭಗವಂತನು ಭಕ್ತನ ಮಾತಿಗೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಸೊಂಟದ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. 

   ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆತನಿಗೆ "ವಿಠಲ" (ವೀಟ್ + ಸ್ಥಲ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.

  ​ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳ ಸೇವೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಪುಂಡಲೀಕ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಭಗವಂತನ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದಾಗ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ದೇವರು ವರ ಕೇಳಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

   ಆಗ ಪುಂಡಲೀಕ "ಜಗತ್ತಿನ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ಇದೇ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಇದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಬೇಕು, ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಯಬೇಕು" ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ,ಭಗವಂತನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು.

  ​ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ವಾರಕರಿ ಅಥವಾ ಭಕ್ತ ಮೊದಲು ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪುಂಡಲೀಕನ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಂತರವೇ ವಿಠಲನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.

 ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವ "ಪುಂಡಲೀಕ ವರದ ಹರಿ ವಿಠ್ಠಲ, ಶ್ರೀ ಜ್ಞಾನದೇವ ತುಕಾರಾಮ" ಎಂಬ ಜಯಘೋಷವು ಭಗವಂತನಿಗಿಂತ ಭಕ್ತನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

  ಪಾಂಡುರಂಗ ವಿಠಲ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹರಿದಾಸ ಪರಂಪರೆ, ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಅತ್ಯಂತ ಗಾಢವಾದದ್ದು. 

  ಶ್ರೀಪಾದರಾಜರು, ವ್ಯಾಸರಾಜರು, ವಾದಿರಾಜರು, ಪುರಂದರದಾಸರು ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾಗಿ ಕಂಡರು. 

  ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರಂದರದಾಸರ ಅಂಕಿತನಾಮವೇ "ಪುರಂದರ ವಿಠಲ". ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಕೀರ್ತನೆಗಳು ವಿಠಲನ ರೂಪ, ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.

​  ಪಂಢರಪುರದ ವಿಠಲ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಭಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಮಹಾಸೇತುವೆ.

 ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ, ನಾಮದೇವ, ತುಕಾರಾಮರ ವಾರಕರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಒಂದೆಡೆಯಾದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹರಿದಾಸ ಪರಂಪರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ. 

  ಭೀಮಾ ನದಿಯು ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು "ಚಂದ್ರಭಾಗಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

  ಭಕ್ತರು ವಿಠಲನ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

​ ಪಂಢರಪುರದ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1237ರ ಹೊಯ್ಸಳ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಕಾಲದ ಹಾಗೂ ದೇವಗಿರಿಯ ಯಾದವರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯಿದೆ. 

 ಹೊಯ್ಸಳರು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ದಾನ-ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.

​"ಕಾನಡಾ ಹೋ ವಿಠಲು": ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು ತಮ್ಮ ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ "ಕಾನಡಾ ಹೋ ವಿಠಲು ಕರ್ನಾಟಕು, ತೇಣೆ ಮಜ ಲಾವಿಯಲೆ ವೇಧು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಮೂಲತಃ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಗಾಢ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

​ ಪುರಂದರದಾಸರು, ಕನಕದಾಸರು, ವಿಜಯದಾಸರು ಮುಂತಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಹರಿದಾಸರೆಲ್ಲರೂ ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡು ನೂರಾರು ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

  ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಗಳಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು (ವಾರಕರಿಗಳು) ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ "ದಿಂಡಿ" (ಪಾದಯಾತ್ರೆ) ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

​  ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ, ಸಂತ ನಾಮದೇವ, ಸಂತ ತುಕಾರಾಮ, ಸಂತ ಚೋಖಾಮೇಳ ಮೊದಲಾದ ಸಂತರ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು"ಜ್ಞಾನೋಬಾ-ತುಕಾರಾಮಮತ್ತು ವಿಠಲ-ವಿಠಲ" ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ, ವರ್ಗದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ.

​ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನಿಗೂ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಠಲನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ('ಚರಣಸ್ಪರ್ಶ') ಅನನ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.

 ಭಕ್ತ ಪುಂಡಲೀಕನ ನಿಖರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾದ ದಿನಾಂಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಶಾಸನಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧಕರ (ಆರ್.ಜಿ. ಭಂಡಾರ್ಕರ್, ಶಂ.ಬಾ. ಜೋಶಿ ಮುಂತಾದವರ) ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ (ಕ್ರಿ.ಶ. 6 ರಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನ).

  ​ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ 'ಪಾಂಡುರಂಗಾಷ್ಟಕಂ' ಕ್ರಿ.ಶ. 8 ನೇ ಶತಮಾನದ್ದು,

ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಂಡುರಂಗಾಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ "ಮಹಾಯೋಗಪೀಠೇ ತಟೇ ಭೀಮರಥ್ಯಾಂ ವರಂ ಪುಂಡರೀಕಾಯ ದಾತುಂ ಮುನೀಂದ್ರೈಃ" ಎಂಬ ಸಾಲು ಬರುತ್ತದೆ. 

 ಅಂದರೆ ಪುಂಡಲೀಕನಿಗೆ ವರ ನೀಡಲು ಭಗವಂತ ಭೀಮಾನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದನೆಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ, ಪುಂಡಲೀಕನ ಕಾಲವು ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿ.ಶ. 8 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಅಥವಾ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

 ​ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕಾಲದ ತಾಮ್ರಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 516 / 6 ನೇ ಶತಮಾನ):

ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ಅವಿಧೇಯನ 'ಪಂಡರಂಗಪಳ್ಳಿ' (Pandarangapalli) ತಾಮ್ರಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ.

  ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಪುಂಡಲೀಕನು ಕ್ರಿ.ಶ. 6 ರಿಂದ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಕ್ತ ಅಥವಾ ಮುನಿ.

​ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಯಾದವರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು (ಕ್ರಿ.ಶ. 12-13 ನೇ ಶತಮಾನ):

ಪಂಢರಪುರದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿ.ಶ. 1237 ರ ಹೊಯ್ಸಳ ವೀರ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಹಾಗೂ 1273 ರ ರಾಮಚಂದ್ರ ಯಾದವನ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪುಂಡಲೀಕನ ಸ್ಮಾರಕ/ಮಂದಿರ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. 

  ಇದರಿಂದಾಗಿ 12 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಪುಂಡಲೀಕನ ಹೆಸರು ಭಕ್ತಿ ಗಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

  ವಾರಕರಿ ಸಂತ ಪರಂಪರೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 11 ರಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನ)

​ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ವಾರಕರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಪುಂಡಲೀಕನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 11 ಅಥವಾ 12 ನೇ ಶತಮಾನದವನು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. 

 ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು (ಕ್ರಿ.ಶ. 1275–1296) ಮತ್ತು ಸಂತ ನಾಮದೇವರಿಗಿಂತ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1270–1350) ಸುಮಾರು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪುಂಡಲೀಕನ ಆರಾಧನೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ.

​ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ (ದ್ವಾಪರ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ)

​ಪದ್ಮಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕೆಯಿಂದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ದಿಂಡೀರ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಂತರ ಪುಂಡಲೀಕನ ಪಿತೃಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿದು ನೆಲೆಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

  ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಆತನಿಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

​ಸಮಗ್ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶವೆಂದರೆ ಪುಂಡಲೀಕನು ಕ್ರಿ.ಶ. 6 ರಿಂದ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಬಾಳಿ ಬದುಕಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.

  #ವಾರಕರಿ ಎಂಬುದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ, ಪಂಢರಪುರದ ಶ್ರೀ ವಿಠಲನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಸಂಪ್ರದಾಯ.  

​ವಾರಕರಿ ​ಪದದ ಅರ್ಥ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ವಾರಿ’ (वारी) ಎಂದರೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ನಿಯಮಿತ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ.

 ‘ಕರಿ’ ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಅಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟ-ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳಿದ್ದರೂ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ತಪ್ಪದೇ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಹೋಗುವ ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ ಭಕ್ತನನ್ನು ‘ವಾರಕರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  

 ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ (ಆಷಾಢಿ ವಾರಿ) ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಗಳಂದು (ಕಾರ್ತಿಕಿ ವಾರಿ) ವಾರಕರಿಗಳು ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.  

​ ವಾರಕರಿಗಳು ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ಮಾಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಣೆಗೆ ಗೋಪಿಚಂದನ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಪತಾಕೆ (ಧ್ವಜ) ಹಿಡಿದು "ಜ್ಞಾನೋಬಾ-ತುಕಾರಾಮ" ಮತ್ತು "ವಿಠಲ-ವಿಠಲ" ಎಂದು ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

 ಇವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಠಿಣ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  

​ಇದು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು?

​ವಾರಕರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲವು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಜನಚಳವಳಿಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ.  

​ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಭಕ್ತ ಪುಂಡಲೀಕನೇ ಈ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದ ಆದ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ.

 ​ ಸಂತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು (1275–1296) ಮತ್ತು ಸಂತ ನಾಮದೇವರು (1270–1350) ಈ ಪರಂಪರೆಗೆ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಗಟ್ಟಿ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಂದೋಲನವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.

 ಆದ್ದರಿಂದ 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧವನ್ನು ವಾರಕರಿ ಪಂಥದ ಔಪಚಾರಿಕ ಆರಂಭ ಕಾಲವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

  

 ​ವಾರಕರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ.

 ಸಂತ ಬಹಿಣಾಬಾಯಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಭಂಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾರಕರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಭಕ್ತಿ-ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

 ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ನಿಲುಕುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗೆ ‘ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರಿ’ (ಭಾವಾರ್ಥ ದೀಪಿಕಾ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಂದು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಿಗೂ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.  

 ಶಿಂಪಿ (ದರ್ಜಿ) ಸಮುದಾಯದ ಸಂತ ನಾಮದೇವರು ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಭಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 

 ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯ ಸಂತರನ್ನು (ಚೋಖಾಮೇಳ, ಗೋರಾ ಕುಂಬಾರ, ಸಾವತಾ ಮಾಳಿ, ಸೇನಾ ನಾವಿ ಮುಂತಾದವರನ್ನು) ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಭೇದವಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಾರಿದರು.

​ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭವಾದ ಸಂತ ಏಕನಾಥರು (16 ನೇ ಶತಮಾನ):

ಭಾಗವತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದು, ಕರ್ಮಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರಿದರು.

 ತಮ್ಮ ಸರಳ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಭಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಕಳಸವಿಟ್ಟರು.

 ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಸತ್ಯ, ನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ವಿಠಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.

1820ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತ ತುಕಾರಾಮರ ವಂಶಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಹೈಬತ್‌ರಾವ್ ಬುವಾ ಎಂಬ ಸರದಾರರು ಸಂತರ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಊರೂರುಗಳಿಂದ ಪಂಢರಪುರಕ್ಕೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಒಯ್ಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ "ಪಾದುಕಾ ಪಾಲ್ಕಿ ಯಾತ್ರೆ"ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. 

  ಇಂದು ಆಳಂದಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರರ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ದೇಹೂವಿನಿಂದ ತುಕಾರಾಮರ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ನೂರಾರು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಾರಕರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಂಢರಪುರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.  

 

  ​ಯಾವುದೇ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ, ನೇರವಾಗಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಪೂಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾಯಕ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಸರಳ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವಾಗಿ ವಾರಕರಿ ಪರಂಪರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

#pandarapura #lordvitoba #pundalika #varakeri #devotees #maharashtra

#jnaneshwara #shimpi #santhatukaram